Waar kwamen de Bandkeramiekers vandaan?
Een van de belangrijke vragen die archeologen zich hebben gesteld bij hun onderzoek naar de Bandkeramische tijd is: waar kwamen die Bandkeramische boeren opeens vandaan? Wie waren de mensen die ervoor zorgden dat er opeens een boerensamenleving in Zuid-Limburg ontstond?

Uit onderzoek is gebleken dat er vanaf ca 6.200 een migratie op gang is gekomen van uit het Midden-Oosten naar Europa. De aanleiding was een plotselinge klimaatverandering. Groepen boeren trokken eerst naar Oost-Europa en later verder naar Midden- en West-Europa op zoek naar nieuwe vruchtbare gronden. Ze volgden de löss en bouwden op goede landbouwgronden nieuwe boerderijen. We hebben het hier dus over een prehistorische volksverhuizing.
Experimenteel archeoloog Hans Webeling van Moerveld vertelt over de afkomst van de Bandkeramiekers.
Genetisch onderzoek naar skeletresten die zijn gevonden bij verschillende Bandkeramische grafvelden in Europa toont duidelijk aan dat het DNA van de overledenen afkomstig was uit het Midden-Oosten. Het waren dus geen lokale jagers-verzamelaars. De skeletresten bleken anatomisch gezien ook af te wijken van de skeletten van jagers-verzamelaars.

Als deze theorie klopt, dan hebben die prehistorische boeren zich wel met een enorme snelheid over Midden- en West-Europa verspreid. Als de dateringen van archeologen kloppen dan hebben ze rond 5.300 voor Christus – in de periode van de vroege Bandkeramiek - in een tijdspanne van 100-150 jaar zo’n 1000 kilometer overbrugd. Oftewel zo’n 150-250 kilometer per generatie. Dat is onwaarschijnlijk veel. De vraag is ook waarom? Was er dichter in de buurt geen geschikte landbouwgrond aanwezig?

Er zijn echter ook archeologen die deze theorie bestrijden. Zij denken dat het ontstaan van de Bandkeramiek niet enkel door kolonisatie kan worden verklaard. Ze denken dat er zeker ook jagers-verzamelaars zijn geweest die hun oude leefstijl hebben opgegeven als boer zijn gaan leven. Dat proces ‘acculturatie’.

Waarschijnlijk ligt de waarheid – als zo vaak – ergens in het midden: er zullen kolonisten zijn geweest, die zelf zijn gaan boeren en die ook tevens hun nieuwe kennis hebben overgedragen plaatselijke jagers-verzamelaars, die n ook een boerenbestaan zij gaan leiden. Met andere woorden: de Bandkeramiek in Limburg is waarschijnlijk zowel door kolonisatie áls acculturatie ontstaan.

Wat in ieder geval duidelijk is, is dat de Bandkeramiek enkel kon ontstaan door alles wat de kolonisten met zich mee brachten: gewassen, vee, de kunde om huizen te bouwen én de manier waarop aardewerk werd gemaakt. Het was een soort agrarisch ‘kant-en-klaar-pakket’ dat ook door lokale inwoners snel kon worden overgenomen.
De verspreiding van de Bandkeramiek in Europa.
Copyright: Mosasaurusfilm