Bron
Dit artikel is gebaseerd op de publcatie ‘Boerderij en blauwververij Kock’ van de hand van lokaal historicus Paul Mennens, die is verschenen in Becha, jaargang 26, nummer 4.

Indigo
Blauwververij Kock
Als je tegenwoordig iets wil verven is dat ontzettend makkelijk: je gaat naar een verfwinkel, bouwmarkt of andere speciaalzaak, kiest de RAL-kleur uit die je zoekt, laat het ter plekke mengen en binnen 10 minuten sta je weer buiten. Het vervaardigen en aanbrengen van verf had vroeger wel wat meer voeten in aarde.

Eeuwenlang werden verven gemaakt van natuurlijk producten, de huidige synthetische verven bestaan pas sinds de 20e eeuw. Het kleurenpalet was vroeger ook vele malen beperkter. Voor het kleuren van textiel werden vooral wede en meekrap gebruikt. Wede levert de blauwe kleurstof indigo op en meekrap de rode kleurstof alizarine. In de Beekse Blauwververij Kock heeft men gewerkt met wede.

De blauwververij werd waarschijnlijk gestart door Hendrik Albert Kock (1778-1854). Hij was landbouwer, herbergier en blauwverver. Na zijn dood namen zijn zonen het bedrijf – dat langs de Keutelbeek lag – over.

Rond 1885 hield de blauwververij op te bestaan. Waarom is niet geheel duidelijk. Wellicht heeft het iets te maken met de vervuiling van de Keutelbeek als gevolg van de sigarenfabrieken, leerlooierijen en blauwververij. Daar werd steeds meer over geklaagd door de Beekse bevolking. Een andere zeer aannemelijke reden is dat rond 1883 werd ontdekt hoe je indigo uit steenkoolteer kon bereiden. Dat was goedkoper én leverde een gelijkmatigere samenstelling op. Daarmee was er voor het arbeidsintensievere ‘ambachtelijke’ blauwverven geen markt meer.

Naast Blauwververij Kock was er 1871 ook nog een blauwververij van de familie Henfling actief in Beek.
 
Anna Kock voor boerderij Kock rond 1915. In het midden loopt de Keutelbeek.
Bron: Becha, jrg 26, nr 4 
Wede (Isatis tinctoria)

Hoe verf je textiel blauw met wede?
  • Oogst de wede vlak voor de bloei
  • Snij de plant in stukken en laat het geheel rotten.
  • Draai van de kleiachtige massa (de pastel) die daardoor ontstaat ballen ter grootte van een appel, de zogenaamde kokanjes. (NB: Blauwververij Kock kocht waarschijnlijk kant-en-klare kokanjes in.)
  • Vul de verfkuip met water, zemelen en wat gemalen meekrap om het water te verzachten
  • Verwijder het bezinksel en voeg een of meerdere ballen wede toe
  • Plaats een deksel op de kuip en laat het geheel 36 tot 48 uur gisten
  • Week de te verven textielstoffen ondertussen in helder lauw water
  • Neem de deksel van de verfkuip. Let op: het kleurmengsel is op dit moment geel van kleur!
  • Dompel de stoffen zo’n 10 seconden voorzichtig in het kleurmengsel. Dit is de eerste ‘trek’.
  • Haal de stoffen weer uit de bak en hang ze op. Nu ontstaat de blauwe indigokleur doordat het kleurmengsel oxideert in de lucht!
  • Sla met stokken op de stof zodat er een luchtcirculatie ontstaat die de verse zuurstof in contact brengt met de stof.
  • Herhaal de laatste stappen met net zoveel ‘trekken’ als nodig zijn om de stof de gewenste blauwkleur te geven.
  • Spoel de stof na met water.