Bron
Voor dit artikel is onder andere gebruik gemaakt van de publicatie 'Sint-Jansgeleen' (deel 9 uit de serie 'Wat Baek ós bud') en diverse artikelen uit Becha.
Spaubeek
De ontstaansgeschiedenis van Spaubeek is veruit het interessantst van alle kernen van Beek. Spaubeek is namelijk ontstaan doordat verschillende kleinere buurtschappen in de loop der tijd aan elkaar zijn gegroeid, namelijk:
  • Spaubeek
  • Oude kerk
  • Hoeve
  • Hobbelrade
  • Weberig
De hele Middeleeuwen lang hebben deze buurtschappen als afzonderlijke woonkernen gefungeerd. De gezamenlijke kerk stond in het buurtschap Oude Kerk (nu ten noorden van de A76), dat voor het eerst werd vermeld in het jaar 1148. In het buurtschap stond waarschijnlijk een bescheiden zaalkerkje, dat was toegewijd aan de Heilige Laurentius en ontstond als centrale kerk voor de kastelen Sint-Jansgeleen, Huis Ten Dijcken en Terborg (gelegen in de gemeente Schinnen).

De oude kerk heeft eeuwenlang dienst gedaan als kerk voor alle buurtschappen, totdat in 1837 een nieuwe kerk werd gebouwd op een centrale plaats tussen de buurtschappen. De buurtschappen groeiden gaandeweg aan elkaar en zodoende ontstond het nieuwe Spaubeek, zoals we dat vandaag de dag kennen.

Het buurtschap Spaubeek werd voor het eerste vermeld in het jaar 1148 als ‘Spaltbeke’. Het ontstond als lintdorp rondom de huidige Dorpstraat/Kupstraat. De naam verwijst naar het Hoogbeeksken of de Sjpaubèèk, die ten oosten hiervan stroomt. Het voorvoegsel ‘Spau-’ komt waarschijnlijk van ‘spalt’, dat ‘splijting/splitsing’ betekent en verwijst naar de opvallende diepe kloof die de beek in het landschap heeft uitgesneden.

Het buurtschap Hoeve gaat terug op een grote boerenhoeve met de naam ‘Genhoof’ (dat zoveel betekent als ‘de hoeve’), die verbonden was aan kasteel Sint-Jansgeleen.

Het achtervoegsel ‘-rade’ van Hobbelrade duidt erop dat dit buurtschap en de omliggende landerijen in de Hoge Middeleeuwen zijn ontgonnen als bosontginning. ‘Hobbel’ is wellicht afgeleid van persoonsnaam: Hugubald/Hubbilo, maar dat is lang niet zeker. Hobbelrade werd voor het eerste vermeld in het jaar 1264.

De Spaubeekse burgemeester Jan Andries Eussen schreef in 1843 over zijn gemeente: “De grond is leem- en zandagtig en word zeer wel bebouwd. De inwoners zijn vlijtig in den landbouw bedreeven. De voortbrengzelen van den grond bestaan in tarwe, rogge, paardebonen, haver, boekweit, garst, klaver, koolzaad, vlas, aardappelen, erwten, wortels, moeskruiden, peren en appels, ook bevinden zich schaarbosschen, boomgaarden en weilanden.” Hoewel de Middeleeuwen in 1843 natuurlijk al 3,5 eeuw voorbij waren, blijkt uit deze beschrijving dat er in die tijd eigenlijk nauwelijks iets veranderd is aan de leefwijze van de meeste Spaubeekenaren. In Middeleeuwen waren dat vooral boeren, en in 1843 was dat nog steeds het geval. Pas in de loop van de 20ste eeuw zou dat drastisch gaan veranderen.
Spaubeek op de Tranchotkaart, die begin 19e eeuw is gemaakt. De situatie in de Middeleeuwen zal echter niet heel veel anders zijn geweest.

Op de plek waar nu de St. Annakapel staat stond oorspronkelijk de eerste Laurentiuskerk, oftewel de Oude kerk.